Roof

Roof de wereld achter de grote kraak.

Sommige misdaadverhalen lees je en je denkt: hoe verzin je het?

En dan realiseer je je dat het helemaal niet verzonnen is.

Dat is precies het fascinerende aan true crime. De werkelijkheid is soms zoveel ongeloofwaardiger dan een thriller. 

In zijn nieuwste boek Roof neemt misdaad- en onderzoeksjournalist Mick van Wely de lezer mee naar de wereld van de grote kunst- en juwelenroven.  

Wat mij vooral aanspreekt aan dit soort verhalen, is dat ze vaak een beetje een merkwaardige aantrekkingskracht hebben. Bij gewelddadige drugscriminaliteit, moord, verkrachting etc voel je onmiddellijk afschuw. Maar bij een grote kunstroof hoor je mensen soms zeggen: ‘Wat een ongelooflijk knappe actie.’

Alsof we even vergeten dat er achter iedere roof slachtoffers zitten. Mensen die hun kostbare bezit kwijtraken. Musea die worden bestolen. En niet te vergeten: de criminelen die achter de spectaculaire actie zitten, zijn natuurlijk geen moderne Robin Hoods.

Toch hebben grote roven iets filmisch. De voorbereiding. De planning. De brutaliteit. Soms een bijna ongelooflijke inventiviteit. Hoe komen mensen op het idee om een museum binnen te dringen? Hoe weten ze precies waar ze moeten zijn? Wie houdt de wacht? Wie rijdt? Wie heeft de informatie geleverd?

Maar juist daar schuilt ook een gevaar. We kijken soms met bewondering naar de perfecte voorbereiding en vergeten wat er achter zo'n roof schuilgaat.

Want een gewapende overval is geen spannende actiefilm.

Het is doodsangst.

Achter iedere roof staan slachtoffers. Een juwelier die een pistool tegen zijn hoofd krijgt. Een beveiliger die wordt vastgebonden. Een medewerker die een mes op zijn keel voelt. Mensen die in een paar minuten tijd het vertrouwen in de wereld om hen heen kwijtraken.

De buit verdwijnt misschien binnen enkele minuten.

De angst blijft vaak een leven lang.

Veel slachtoffers houden klachten waar je niets van ziet. Ze slapen slecht, schrikken van onverwachte geluiden, raken hun gevoel van veiligheid kwijt of durven hun werk niet meer uit te oefenen. Sommigen ontwikkelen een posttraumatische stressstoornis. Hun gezin lijdt mee. Partners en kinderen zien een vader of moeder veranderen.

Dat lees je niet terug in de krantenkoppen.

Daar staat alleen hoeveel miljoenen er zijn buitgemaakt.

En misschien is dat wel het meest wrange.

Een verzekering kan een deel van de financiële schade vergoeden. Een gestolen diamant, een kostbaar schilderij of een vitrinekast is uiteindelijk in geld uit te drukken.

Maar angst kent geen prijskaartje.

Een verzekeraar kan geen nachtrust teruggeven. Geen vertrouwen herstellen. Geen trauma uitwissen.

De emotionele schade blijft achter bij de mensen die er middenin stonden.

En uiteindelijk betalen we als samenleving allemaal mee. Winkeliers investeren steeds meer in beveiliging. Musea plaatsen zwaardere hekken, dikkere vitrines en geavanceerde camerasystemen. Verzekeringspremies stijgen.  Politie en justitie zetten grote onderzoeken op die veel tijd en belastinggeld kosten.

Misdaad raakt uiteindelijk ons allemaal.

Mijn nieuwsgierig naar de manier waarop rechercheurs een zaak oplossen. Naar de psychologie van daders en naar de enorme hoeveelheid speurwerk die achter een onderzoek schuilgaat, blijft.

Maar ik wil niet vergeten dat het echte verhaal niet draait om de dader die een spectaculaire roof pleegde.

Het echte verhaal begint bij de mensen die daarna nooit meer hetzelfde zijn.

Misschien is dat ook de kracht van een goede true-crimeschrijver. Niet alleen laten zien hoe een misdaad werd gepleegd, maar ook welke littekens zij achterlaat. 

Want achter elk politiedossier zit een mens, een leven wat nooit meer het zelfde zal zijn als voor de misdaad.

En achter elke roof schuilt een verhaal dat veel verder gaat dan de waarde van de gestolen buit.

Dat is misschien wel de belangrijkste les die ik uit True Crime boeken en Podcasts haal.

Niet de perfect uitgevoerde kraak fascineert mij uiteindelijk het meest.

Maar de vraag hoeveel levens erdoor voorgoed zijn veranderd.

In Roof schrijft Van Wely over verschillende grote en spraakmakende zaken. Een van de verhalen gaat over de diamantkraak op Schiphol. In 2005 werd daar een enorme hoeveelheid diamanten buitgemaakt. Van Wely wist contact te leggen met Errol H.V., die op dat moment voortvluchtig was en volgens de beschrijving een belangrijke rol speelde bij de grootste diamantkraak uit de Nederlandse geschiedenis.

Dat vind ik misschien wel een van de interessantste kanten van het werk van Van Wely. Hij schrijft niet alleen over wat er in een politiedossier staat. Hij probeert ook contact te krijgen met de mensen die zelf onderdeel zijn geweest van het verhaal.

Hij reisde zelfs naar Montenegro om een kopstuk van de internationaal beruchte Pink Panther-bende te spreken. Een groep die wereldwijd in verband wordt gebracht met grote juwelenroven.

Dat klinkt bijna als een scène uit een spionagefilm. Alleen zit je hier niet naar een acteur te kijken, maar naar iemand die daadwerkelijk onderdeel is geweest van de wereld waarover je leest.

Ook de schilderijenroof waarbij een Van Gogh en een werk van Frans Hals werden gestolen, komt aan bod. Net als de spectaculaire roof tijdens de TEFAF in Maastricht.

En dan is er natuurlijk de kraak in het Drents Museum in 2025. Een zaak die nog vers in het geheugen ligt. De buit bestond onder andere uit de beroemde gouden helm van Coțofenești.

Het mooie aan een boek als Roof is dat je niet alleen leest: dit is gestolen en dit is de waarde.

Je probeert je voor te stellen hoe zoiets gegaan kan zijn.

De stilte voor de actie.

De zenuwen.

De adrenaline.

De seconden waarin alles goed moet gaan.

En dan het moment waarop iemand met een tas vol kostbaarheden weggaat.

Mick van Wely: geen schrijver die vanaf een afstandje naar misdaad kijkt

Mick van Wely is geen schrijver die toevallig heeft bedacht dat true crime interessant kan zijn. Hij is al ongeveer 25 jaar misdaad- en onderzoeksjournalist. 

Zijn specialisaties liggen onder meer bij cold cases, levensdelicten en grote kunst- en juwelenroven. Hij is jarenlang dicht bij de misdaadjournalistiek betrokken geweest.

En dat merk je aan zijn boeken.

Van Wely schrijft niet alleen: ‘Dit gebeurde.’

Hij wil weten:

Wie waren de mensen?

Wat dreef hen?

Hoe werkte het onderzoek?

Wat zagen politie en justitie? Het zijn journalistieke reconstructies.

Mick van Wely schrijft vanuit onderzoek.

Hij verzamelt verhalen.

Hij zoekt mensen op.

Hij probeert verschillende kanten van een zaak te laten zien.

En hij maakt ingewikkelde misdaadverhalen toegankelijk voor de lezer.

Roof is een verzameling van grote, spectaculaire zaken.

Van Wely is vooral geïnteresseerd in wat er achter het nieuws zit.

De krantenkop vertelt: ‘Grote roof gepleegd.’

Mick van Wely wil weten wat er vóór die krantenkop gebeurde.

En waar is de buit gebleven?

Voor mij is het interessant dat Mick van Wely in dit boek opnieuw laat zien waar zijn kracht ligt: diep in een zaak duiken, mensen spreken die dichtbij het verhaal staan en vervolgens proberen de puzzelstukjes bij elkaar te leggen.

Van de diamantkraak op Schiphol tot de Pink Panther-bende. Van gestolen schilderijen tot juwelen en archeologische schatten.

Het zijn allemaal verhalen over hebzucht, voorbereiding, lef en ongelooflijke brutaliteit.

Maar ook over de vraag die ik na veel true-crimeboeken en Podcasts, overhoud:

Hoe kan iemand zoiets bedenken?

En misschien nog belangrijker:

Hoe kan iemand daarna gewoon weer verdergaan alsof er niets is gebeurd? Zoveel leed veroorzaken, levens stuk maken en voor wat, waarom?

Ik denk dat Roof een boek is dat je niet alleen leest om te weten hoe een roof is gepleegd. Je leest het ook om even binnen te kijken in een wereld waar kunst, geld, criminaliteit en internationale netwerken bij elkaar komen.

Een wereld die voor de meeste mensen ver weg lijkt.

Totdat er ineens een museum wordt leeggeroofd.